Rruga drejt Lirisë

Në vitin 1989, qielli mbi Kosovë u errësua kur regjimi i Sllobodan Millosheviqit i hoqi me dhunë autonominë. Për shqiptarët e Kosovës, kjo nënkuptoi fillimin e një represioni të egër: mijëra njerëz u dëbuan nga vendet e punës, shkollat u mbyllën për nxënësit shqiptarë dhe prania policore e ktheu përditshmërinë në një gjendje frike dhe tensioni.

Përballë këtij realiteti të ashpër, populli i Kosovës iu përgjigj fillimisht me rezistencë paqësore, duke ndërtuar një shtet paralel nën udhëheqjen e Ibrahim Rugovës. Megjithatë, vitet kalonin, dhuna shtohej, dhe kur Kosova u la jashtë Marrëveshjes së Dejtonit në vitin 1995, humbi edhe shpresa se ndërkombëtarët do të ndërhynin pa një zë më të fuqishëm nga vetë shqiptarët. Liria nuk do të dhurohej; ajo duhej fituar.

Nga radhët e Lëvizjes Popullore të Kosovës (LPK) filluan të mbijnë farat e para të një organizimi të ri. Në vitin 1993, këto celula të vogla, që vepronin në fshehtësi të plotë, u bashkuan zyrtarisht nën emrin që do të bëhej simboli i shpresës: Ushtria Çlirimtare e Kosovës (UÇK). Për të mbajtur gjallë këtë ëndërr, diaspora shqiptare u kthye në një shtyllë jetike. Përmes fondit "Vendlindja thërret", mërgimtarët dhanë kursimet e tyre për të armatosur dhe financuar djemtë dhe vajzat që po përgatiteshin për luftë.

Pas vitesh aksionesh guerile të fshehta kundër stacioneve dhe patrullave policore serbe, erdhi momenti që bota të shihte fytyrën e UÇK-së. Në një moment të ngarkuar me emocion, gjatë varrimit të mësuesit Halit Geci në fshatin Llaushë të Skenderajt (i cili u vra nga forcat serbe), ndodhi e paimagjinueshmja. Tre luftëtarë të veshur me uniforma ushtarake — Rexhep Selimi, Daut Haradinaj dhe Mujë Krasniqi — dolën para mijëra qytetarëve. Leximi i deklaratës së parë publike ishte zëri i një populli që po i thoshte botës: "Ne jemi këtu dhe nuk do të dorëzohemi."

Pika e vërtetë e kthesës, ajo që e ktheu UÇK-në në një lëvizje mbarëpopullore, ishte marsi i vitit 1998 në Prekaz. Mijëra forca policore dhe ushtarake serbe rrethuan shtëpinë e Komandantit Legjendar, Adem Jasharit. Në një betejë të pabarabartë që zgjati tri ditë, familja Jashari tregoi një qëndresë heroike që kaloi kufijtë e legjendës. Adem Jashari dhe mbi 50 anëtarë të familjes së tij dhanë jetën për lirinë e Kosovës. Kjo sakrificë drithëruese ishte kushtrimi që zgjoi kombin: mijëra të rinj, studentë, e baballarë lanë shtëpitë dhe shkuan drejt maleve për të veshur uniformën me emblemën e UÇK-së.

E ushqyer nga dhimbja dhe vullneti i popullit, UÇK-ja u zgjerua rrufeshëm. Brenda pak muajsh u organizua në shtatë Zona Operative, duke kontrolluar pjesë të mëdha të zonave rurale. Reagimi i regjimit të Beogradit ishte i pamëshirshëm. Fshatra të tëra u bënë shkrumb e hi, ndërsa qindra mijëra civilë u detyruan të braktisin shtëpitë, duke shkaktuar një krizë të thellë humanitare. Megjithatë, rezistenca në terren nuk u thye asnjëherë.

Gjaku i derdhur dhe rezistenca e UÇK-së e detyruan komunitetin ndërkombëtar të ndërhynte me urgjencë. Bota demokratike e kuptoi se asnjë zgjidhje nuk mund të arrihej pa zërin e atyre që po luftonin në terren. Konferenca e Rambujesë e vendosi Kosovën në tryezën e bisedimeve si faktor të barabartë. Delegacioni i Kosovës, i ndërgjegjësuar për rëndësinë historike, nënshkroi marrëveshjen. Serbia, ashtu siç pritej, e refuzoi atë, duke i dhënë fund diplomacisë.

Më 24 mars 1999, qielli u mbush me avionët e NATO-s, të cilët filluan fushatën e bombardimeve ndaj caqeve serbe. Në tokë, beteja ishte e përgjakshme dhe e ashpër. UÇK-ja veproi si forca kryesore tokësore, duke mbrojtur civilët dhe duke luftuar dhëmbë për dhëmbë me forcat armike. Ndër betejat më të lavdishme të kësaj periudhe është Beteja e Koshares (Prill 1999), e cila jo vetëm theu makinerinë ushtarake serbe, por hoqi edhe gurin e kufirit që kishte ndarë shqiptarët për afro një shekull.

Pas 78 ditësh bombardimesh nga ajri dhe rezistence të pashtershme në tokë, regjimi serb ra në gjunjë. Me nënshkrimin e Marrëveshjes së Kumanovës, forcat ushtarake serbe u tërhoqën njëherë e përgjithmonë. Në Kosovë hynë trupat e KFOR-it dhe misioni i UNMIK-ut, bashkë me qindra mijëra refugjatë që po ktheheshin për të rindërtuar jetën e tyre nga hiri.

Me përfundimin e luftës, UÇK-ja dëshmoi se qëllimi i saj nuk ishte lufta për hir të luftës, por mbrojtja dhe liria. Në shtator 1999, ajo bëri një kalim shembullor drejt paqes. UÇK-ja u çmilitarizua dhe u transformua në Trupat Mbrojtëse të Kosovës (TMK), një forcë civile për emergjencat, ndërsa shumë prej udhëheqësve të saj i hynë rrugës politike për të ndërtuar institucionet e reja të Kosovës.

Pas gati një dekade rrugëtimi nën administrimin ndërkombëtar, rindërtimi të shtetit dhe negociatave intensive të udhëhequra nga emisari i OKB-së, Martti Ahtisaari, erdhi momenti që kurorëzoi gjithë mundin e gjeneratave të tëra. Më 17 shkurt 2008, Kuvendi i Kosovës deklaroi me zë të lartë para botës shpalljen e Kosovës si „Shtet të Pavarur, Sovran dhe Demokratik“.